องค์ประกอบศิลป์ : สี

องค์ประกอบศิลป์ : สี    23 May 2021

          สี (Color) หมายถึง แสงที่สะท้อนมากระทบตาของเรา สีเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ  สีมีอยู่ในแสงแดด  สีเป็นคลื่นแสงชนิดหนึ่ง  สีจะปรากฏให้เห็นเมื่อแสงแดดผ่านละอองน้ำในอากาศ และเกิดการหักเหทอเป็นสีรุ้งออกมา  

          คุณลักษณะพิเศษของสี   มี 3 ประการ  ดังนี้

          1. สีมีความเป็นสี (Hue)  เช่น  เป็นสีแดง  เป็นสีเหลือง  เป็นสีเขียว  เป็นสีส้ม   เป็นสีน้ำเงิน  ตามวงจรสีธรรมชาติ

          2. สีมีค่าน้ำหนัก (Value) คือ ความสว่างหรือความมืดของสีที่เกิดจากการผสมสีขาวลงไป  สีนั้นก็จะอ่อนลงทีละน้อยตามความมากของสีขาวที่ใส่ผสมลงไป

 

            3. สีมีความจัดของสี (Intensity)  คือ ความสดของสี  สีที่ถูกผสมด้วยสีดำจะหม่นลง  ความสดของสีจะลดลงไปทีละน้อย

 

         วงจรสีธรรมชาติ

          วงจรสี มี    12 สี  แบ่งเป็นแม่สี  สีขั้นที่ 2  และสีขั้นที่  3

          แม่สี   มี      3 สี  ได้แก่   สีแดง  สีเหลือง   สีน้ำเงิน

           สีขั้นที่ 2  มี 3 สี  เกิดจากสีแม่สี 2 สีผสมกัน เกิดสีใหม่  ได้แก่   

          สีแดง ผสม สีเหลือง     ได้สีส้ม

          สีแดง ผสม สีน้ำเงิน     ได้สีม่วง

          สีเหลือง ผสม สีน้ำเงิน ได้สีเขียว

          สีขั้นที่ 3  มี 6 สี  เกิดาจากแม่สี 1 สีผสมกับสีขั้นที่ 2  1 สี  เกิดสีใหม่  ได้แก่

          สีแดง ผสม สีส้ม  ได้สีส้มแดง

          สีแดง ผสม สีม่วง ได้สีม่วงแดง

          สีแดง ผสม สีม่วง  ได้สีม่วงแดง

          สีน้ำเงินผสมสีม่วง ได้สีม่วงน้ำเงิน

สีน้ำเงินผสมสีเขียว ได้สีเขียวน้ำเงิน

สีเหลืองผสมสีเขียว ได้สีเขียวเหลือง

         สีคู่ตรงข้าม หรือสีตัดกันอย่างแท้จริง   หมายถึง  สีที่อยู่ในตำแหน่งตรงกันข้ามกันในวงจรสี  มีทั้งหมด 6 คู่  ได้แก่ 

          สีเหลือง          ตรงข้ามกับ   สีม่วง

          สีน้ำเงิน          ตรงข้ามกับ   สีส้ม

          สีส้มเหลือง     ตรงข้ามกับ   สีม่วงน้ำเงิน

          สีแดง             ตรงข้ามกับ   สีเขียว

          สีเขียวเหลือง  ตรงข้ามกับ   สีม่วงแดง

         สีส้มแดง        ตรงข้ามกับ   สีเขียวน้ำเงิน

          วรรณะของสี   หมายถึง  โทนสีร้อน หรือบางตำราเขียนว่า สีอุ่น ซึ่งในภาษาอังกฤษใช้คำว่า Warm Color Tone  กับโทนสีเย็น Cold Color Tone

วรรณะสีร้อน  คือ สีที่มีประกายของสีแดง  มี 6 สี  ได้แก่  สีแดง  สีส้มแดง  สีส้มเหลืองสีเหลือง  สีม่วงแดง สีม่วง

วรรณะสีเย็น คือสีที่มีประกายของสีน้ำเงิน  มี 6 สี ได้แก่  สีน้ำเงิน สีม่วงน้ำเงิน สีเขียวน้ำเงิน  สีเขียว  สีเขียวเหลือง 

สีกลาง   คือ สีที่อยู่ได้ทั้งสองวรรณะ  คือ  สีม่วง  กับ  สีเหลือง 

สีข้างเคียง คือ  สีที่อยู่ข้างกันทั้งซ้ายและขวา   เขียนจากสีที่อยู่ติดกันและค่อย ๆ ห่างออก  ได้ดังนี้

สีข้างเคียงของสีแดง คือ  สีส้มแดง สีส้ม สีเหลือง  สีม่วงแดง  สีม่วง

สีข้างเคียงของสีน้ำเงิน คือ สีม่วงน้ำเงิน สีม่วง  สีเขียวน้ำเงิน  สีเขียว

สีข้างเคียงของสีเหลือง คือ สีส้มเหลือง สีส้ม สีแดง สีเขียวเหลือง สีเขียว

สีข้างเคียงที่ตรงข้ามกัน  หมายถึง สีที่ไม่ได้ตรงข้ามกันอย่างแท้จริง  แต่เป็นสีข้างเคียงที่อยู่ติดกันกับสีตรงข้ามอย่างแท้จริง    เช่น

การฆ่าสี  หรือการเบรคสี (Break)  เป็นการลดความรุนแรงในการใช้สีคู่ตรงข้าม หรือโทนตรงข้ามกัน  มีหลายวิธี   ดังนี้

วิธีแรก  การลดความจัดของสีคู่ตรงข้าม   เราจะใช้วิธีการใช้สีข้างเคียงของสีคู่ตรงข้ามมาใช้     เช่น   การใช้สีน้ำเงิน ซึ่งมีสีข้างเคียงตรงข้ามกันได้แก่ สีส้มเหลือง  หรือการใช้สีน้ำเงินอ่อน (สีฟ้า) ตรงข้ามกับสีส้ม เป็นต้น  จะทำให้การฆ่าสี หรือการ Break  สีลดความรุนแรงของการใช้สีคู่ตรงข้ามอย่างแท้จริงลงได้   ภาพจะนุ่มนวลขึ้น (soft)

วิธีที่สอง  การใช้สีขาวผสมลงไปในสีแท้  เพื่อลดความจัดของสีลง ให้เป็นสีอ่อนลง  เป็นสีพาสเทล  มักใช้เป็นแสงของภาพ หรือพื้นภาพ

วิธีที่สาม  การใช้สีดำผสมลงไปในสีแท้  เพื่อลดความจัดของสีลง  ให้เป็นสีหม่นลง  มักใช้เป็นเงาของภาพ

วิธีที่สี่  การใช้สีคู่ตรงข้ามแท้จริงวางใกล้กันหรือซ้อนทับกันสนิทหรือเหลื่อมกันก็ได้  เพื่อลดความรุนแรงของความตรงข้ามกัน   มักใช้เป็นเงาของภาพ 

อารมณ์และความรู้สึของสี

อารมณ์และความรู้สึกของสีหรือจิตวิทยาของสี  หมายถึง  การสื่อสารของสีให้ผู้ดูรับรู้ รู้สึกได้ด้วยใจ   แต่ละวัฒนธรรมอาจรู้สึกหรือมีการสื่อสารเรื่องสีบางสีแตกต่างกัน  เช่น  วัฒนธรรมไทยใส่ชุดสีดำไปงานศพ   แต่บางวัฒนธรรมใส่ชุดมีสีสันหลากสี (ลายลูกกวาด) ไปงานศพ  เหตุผลมาจากความเชื่อว่างานศพเป็นงานมงคลที่ส่งผู้ตายขึ้นสวรรค์ไปในที่ที่ดีกว่าบนโลกมนุษย์ เป็นต้น    สีขาวใช้ทาที่ผนังห้องในโรงพยาบาลประสาท เพื่อให้คนป่วยมองเห็นแล้วจิตนาการไปโดยไม่ติดขัด   

สีแดง  ให้ความรู้สึก  ร้อนแรง  กระตุ้นความอยากรู้อยากเห็น  ความเป็นผู้นำ ความเป็นนักสู้  ความอันตราย ความทะเยอทะยาน ความโดดเด่นทันสมัย   ความก้าวหน้า  ความใจร้อน  ความกระตือรือร้น

สีส้ม  ให้ความรู้สึก  กระตุ้นความอยากอาหาร  ความสดใส  ความร่าเริง  ความอบอุ่น  ความก้าวหน้า  ความสัมพันธ์ที่ดี  ความเป็นเพื่อน

สีเหลือง  ให้ความรู้สึก  นุ่นนวล  อ่อนโยน  บางครั้งอาจดูอ่อนแอ   ความเป็นเด็ก  ความสะอาด  ความบริสุทธิ์   ความจริงใจ  ความสดใส  การอยู่เบื้องหลังของความสำเร็จ

สีน้ำเงิน  ให้ความรู้สึก  เข้มแข็ง  หนักแน่น  ไม่โลเล  ความมุ่งมั่น  ความมั่นคงทางอารมณ์ ความเป็นผู้ใหญ่  ความใจเย็น  ความนิ่งเฉย  ความแข็งแกร่งดุจหินผา 

สีเขียว  ให้ความรู้สึก  สว่าง  สดใส  มีอนาคต  อบอุ่น  ความกว้างขวาง  ความเป็นมิตร  ความอ่อนโยน  ความสดชื่น  ความเย็น  ความร่มรื่น ความหนุ่มสาว

สีม่วง  ให้ความรู้สึก  ลึกลับ  น่าค้นหา  ความมีเสน่ห์   ความทันสมัย  ความเป็นผู้มีรสนิยม   ความน่าเกรงขาม  ความมีมนต์ขลัง 

สีดำ  ให้ความรู้สึก   อดทน  เข้มแข็ง  นักสู้   ความดับสูญ  ความมืด  ความโศกเศร้า ความลับ  การถูกครอบงำ  มนต์ดำ  ความหนักแน่น

สีขาว  ให้ความรู้สึก   สว่าง  สะอาด  สงบ  บริสุทธิ์  เงียบ  นิ่ง  น่าค้นหา  กระตุ้นจินตนาการ  ท้าทายให้คิด 

สีฟ้า  ให้ความรู้สึก   โรแมนติก  อ่อนโยน  เอื้ออาทร  ใส่ใจ  เอาใจใส่  ดูแล  โอบอุ้ม  เวิ้งว้างกว้างไกล  โพ้นสายตา  มุ่งมั่น  มั่นคง 

สีชมพู  ให้ความรู้สึก   ความรัก  ความเป็นเด็กผู้หญิง  ความอ่อนโยน  ความน่ารัก  มิตรภาพ  เพื่อน  คนรู้ใจ  ความหวาน  ความชื่นใจ 

ในการทำงานศิลปะหรืองานออกแบบจะมี Theme ของสี  มี Schemeของสี โครงสีหลัก  เพื่อคุมอารมณ์ของงาน  ความรู้สึกของสีส่วนรวมของผลงานจะสื่อสารได้ชัดเจนที่สุด ส่วนสีรองของผลงานจะเลือกใช้เพื่อเป็นตัวเสริมให้สีส่วนรวมสื่อความหมายโดดเด่นมากยิ่งขึ้น   

แล้วพบกันในบทความต่อไปนะจ๊ะ           

                                          TO BE CONTINUE